Dil, Konuşma ve Alternatif İletişim Becerileri

Bireyin sözel, sözel olmayan veya grafik sembol-işaret sistemlerini kullanarak iletişim kurma (alma, gönderme, işlemleme, kavrama-anlama) yetisinde kişisel, sosyal, eğitim ve iş hayatını etkileyen yetersizliklerdir. Bu yetersizliklerde işitme, dil ve konuşma süreçleri hafif düzeyden çok ağır düzeye yayılan gelişimsel ya da edinilmiş (sonradan ortaya çıkan) olarak etkilenebilir. Bu yetersizlikler belirli bir tıbbi nedene dayalı olabileceği gibi belirli bir nedene bağlı olmayabilir ve/veya çeşitli özür gruplarına ikincil olarak eşlik edebilir. Dil ve konuşma güçlükleri ana hatlarıyla beş alt grupta modüler olarak toplanmıştır:

1. SESLETİM (ARTİKÜLASYON) VE SES BİLGİSİ (FONOLOJİ) BOZUKLUKLARI
Konuşma seslerinin ve dile ait ses birimlerin beklenenden farklı olarak sesletimi; ve ana dilin ses sistemi ve ses birleşimlerini düzenleyen kuralları anlama ve kullanmada güçlüktür. Bu bozukluklar; konuşma sesinin özelliklerinde, çarpıtılmalar; bir ses yerine başka ses kullanma, ses düşürme, ekleme, arka sesleri (k, g) öne getirme (t, d), ya da sürtünmeli sesleri (f, v, s, z, ş, j) durak sesi olarak çıkarma (t, d, p, b) gibi hata örüntüleri ile belirlenir. Bu durum konuşmanın anlaşılırlığını olumsuz yönde etkiler.

2. AKICI KONUŞMA BOZUKLUKLARI
Konuşmada beklenenden farklı hız, ritim gözlenmesi, ses, hece, sözcük ya da sözcük öbeği tekrarları, uzatmalar veya bloklar biçiminde konuşma akışının kesintiye uğramasıdır. Bunlara aşırı gerginlik, çabalama davranışları ve ikincil davranışlar eşlik edebilir.

3. SES BOZUKLUKLARI
Bireyin yaşına ve cinsiyetine uygun olmayan ses üretimi ve/veya ses kalitesinin, perde (ton), şiddet, rezonans, ve/veya süre gibi özelliklerinde ortaya çıkan bozukluklardır.

4. GELİŞİMSEL DİL BOZUKLUKLARI
Konuşma, yazı ve/veya diğer sembol sistemlerinin alıcı (algılanması-anlaşılması) ve/veya ifade edici (kullanılması) boyutlarında dilin biçim bilgisi (morfoloji), söz dizimi (sentaks), anlam bilgisi (semantik), edim bilgisi/kullanım bilgisi (pragmatik) alt sistemlerini kapsayan bozukluklardır. Bu bozukluklar doğuştan veya bebeklik/çocukluk çağında ortaya çıkan gelişimsel nitelik taşırlar.

5. EDİNİLMİŞ DİL BOZUKLUKLARI
Bu bozukluklar dil kazanıldıktan sonra çoğunlukla ergenlik döneminde ya da yetişkin yaşlarda herhangi bir nedenle dil ve konuşmanın kaybı biçiminde görülür. Bu bağlamda konuşma, yazı ve/veya diğer sembol sistemlerinin alıcı (algılanması-anlaşılması) ve/veya ifade edici (kullanılması) boyutlarında dilin biçim bilgisi (morfoloji), söz dizimi (sentaks), anlam bilgisi (semantik), edim bilgisi/kullanım bilgisi (pragmatik) alt sistemlerini kapsayan bozukluklardır.
PROGRAMIN GENEL AMAÇLARI
Program, doğuştan veya sonradan herhangi bir nedenle dil ve konuşma becerileri ve günlük yaşam aktiviteleri olumsuz etkilenmiş her yaştaki bireyin genel ve gelişimsel özellikleri dikkate alınarak hazırlanmıştır. Program ile bireylerin;
• Sesletim (artikülasyon) ve ses bilgisel farkındalık (fonolojik) becerilerini geliştirmeleri,
• Günlük iletişimde konuşma hızını ve ritmini işlevsel ve akıcı bir şekilde kullanmaları,
• Sesini kalite, perde, şiddet, rezonans, ve/veya süre gibi özellikler yönünden yaşına ve cinsiyetine uygun olarak kullanmaları,
• Alıcı ve ifade edici dil becerilerini geliştirmeleri,
• Okuma- yazma becerilerini geliştirmeleri,
• Günlük iletişimde alternatif ve destekleyici iletişim yöntemlerini kullanmaları beklenmektedir.

Dil, Konuşma ve Alternatif İletişim Becerileri Programında Bireysel Yaklaşım

Dil, konuşma ve alternatif iletişim çalışmaları; bireyin dili anlama, kendini ifade etme, konuşma seslerini kullanma ve günlük yaşamda işlevsel iletişim kurma gereksinimlerine göre planlanır. Sözel iletişimin sınırlı olduğu durumlarda destekleyici ve alternatif iletişim araçları değerlendirmeye dahil edilebilir.

Çalışma Sürecinde Neler Önemlidir?

• Başlangıç değerlendirmesiyle güçlü yönlerin ve öncelikli gereksinimlerin belirlenmesi
• Alıcı ve ifade edici dil, konuşma anlaşılabilirliği ve iletişim işlevlerinin ayrı ayrı değerlendirilmesi
• Jest, görsel sembol veya iletişim sistemlerinin günlük yaşam içinde tutarlı kullanılmasının desteklenmesi
• Ulaşılabilir hedeflerin düzenli aralıklarla izlenmesi ve planın gerektiğinde güncellenmesi

Aile İş Birliği ve Gelişim Takibi

Aileden ve eğitim ortamından gelen gözlemler uzman değerlendirmeleriyle birlikte ele alınır. Kazanımların günlük yaşama aktarılması için uygulanabilir öneriler paylaşılır. Her bireyin gereksinimi farklı olduğundan programın kapsamı ve sıklığı ilk görüşme ve değerlendirme sonrasında belirlenir.